Η έρημος Σαχάρα, γνωστή σήμερα ως μία από τις πιο ξηρές και απομονωμένες περιοχές του κόσμου, δεν ήταν πάντα έτσι. Κατά τη διάρκεια μιας περιόδου που εκτείνεται από περίπου 14.500 έως 5.000 χρόνια πριν, η Σαχάρα ήταν μια καταπράσινη σαβάνα γεμάτη ζωή και νερό. Αυτή η εποχή είναι γνωστή ως η “Πράσινη Σαχάρα”, μια περίοδος κατά την οποία οι κλιματικές συνθήκες επέτρεπαν την ανάπτυξη πλούσιας βλάστησης και την ύπαρξη πολλών ζώων.
Σύμφωνα με πρόσφατες γενετικές αναλύσεις, αυτή η περιοχή φιλοξενούσε επίσης έναν μυστηριώδη πληθυσμό ανθρώπων που ζούσαν απομονωμένοι από άλλες κοινότητες. Οι ερευνητές ανέλυσαν το DNA από τα λείψανα δύο γυναικών που βρέθηκαν στη βραχώδη περιοχή Τακαρκόρι στη νοτιοδυτική Λιβύη. Αυτά τα λείψανα είναι τα παλαιότερα γνωστά μουμιοποιημένα σώματα ανθρώπων που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα.
Η ανάλυση του γονιδιώματος αυτών των αρχαίων κατοίκων της Σαχάρας αποκάλυψε ότι αυτοί οι άνθρωποι είχαν αναπτύξει μοναδικά χαρακτηριστικά λόγω της μακροχρόνιας απομόνωσής τους. Η μελέτη αυτών των ευρημάτων παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την ανθρώπινη εξέλιξη και τις μετακινήσεις πληθυσμών στην Αφρική.
«Την εποχή εκείνη, το Τακαρκόρι ήταν μια καταπράσινη σαβάνα, με μια λίμνη εκεί κοντά, μια περιοχή πολύ διαφορετική από το σημερινό ερημικό τοπίο», είπε ο αρχαιολογενετιστής Γιοχάνες Κράουζε του Ινστιτούτου Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύτηκε αυτήν την εβδομάδα στην επιστημονική επιθεώρηση Nature.
Researchers analyzed the ancient DNA of two mummies from what is now Libya to learn about people who lived in the «Green Sahara» 7,000 years ago. https://t.co/ozVRHB8VTQ
— Live Science (@LiveScience) April 4, 2025
Τα γονιδιώματα αποκαλύπτουν ότι οι άνθρωποι του Τακαρκόρι ανήκαν σε μια διαφορετική και μέχρι τώρα άγνωστη ανθρώπινη γενεαολογική γραμμή, που ζούσε ξεχωριστά από τους άλλους πληθυσμούς της υποσαχάριας Αφρικής και της Ευρασίας, για χιλιάδες χρόνια.
«Περιέργως, οι άνθρωποι του Τακαρκόρι δεν παρουσιάζουν καμία σημαντική γενετική επιρροή από τους πληθυσμούς της υποσαχάριας Αφρικής στα νότια ή τις προϊστορικές ομάδες ανθρώπων της Εγγύς Ανατολής και της Ευρώπης στα βόρεια. Αυτό υποδηλώνει ότι παρέμειναν γενετικά απομονωμένοι, μολονότι ασκούσαν την κτηνοτροφία, μια καινοτομία του πολιτισμού που προήλθε εκτός της Αφρικής», είπε ο Κράουζε.
Τα αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι οι άνθρωποι αυτοί εξέτρεφαν εξημερωμένα ζώα. Μεταξύ των αντικειμένων που βρέθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο ήταν λίθινα, ξύλινα και οστέινα εργαλεία, κεραμικά, πλεκτά καλάθια και ανάγλυφα ειδώλια.
Οι πρόγονοι των δύο γυναικών Τακαρκόρι κατάγονταν από μια γενεαλογική γραμμή της Βόρειας Αφρικής που διαχωρίστηκε από τους πληθυσμούς της υποσαχάριας Αφρικής πριν από περίπου 50.000 χρόνια. Περίπου την ίδια εποχή, άλλοι ανθρωπίδες άρχισαν να επεκτείνονται στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Ασία και έγιναν έτσι οι πρόγονοι όλων των ανθρώπων εκτός της Αφρικής.
Οι Τακαρκόρι ήταν πιθανότατα απομεινάρι της γενετικής ποικιλομορφίας που παρουσίαζε η βόρεια Αφρική πριν από 50.000 έως και 20.000 χρόνια, θεωρεί ο Κράουζε. «Πριν από 20.000 χρόνια, τα στοιχεία που μας δίνει η γενετική δείχνουν μια εισροή ομάδων από την ανατολική Μεσόγειο και ακολούθησαν μεταναστεύσεις από την Ιβηρική και τη Σικελία, πριν από περίπου 8.000 χρόνια. Όμως, για λόγους που δεν γνωρίζουμε ακόμη, οι Τακαρκόρι παρέμειναν απομονωμένοι για πολύ μεγαλύτερο διάστημα απ’ όσο θα αναμέναμε. Δεδομένου ότι η Σαχάρα κατέστη κατοικήσιμη μόλις πριν από 15.000 χρόνια, η αρχική πατρίδα τους παραμένει αβέβαιη», είπε ο Κράουζε.
Οι Τακαρκόρι παρέμειναν απομονωμένοι σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια της ύπαρξής τους, μέχρι που η Σαχάρα έγινε ξανά ακατοίκητη.. Στα τέλη της Αφρικανικής Υγρής Περιόδου, όπου το κλίμα ήταν θερμότερο, μετατράπηκε στη μεγαλύτερη έρημο του κόσμου, γύρω στο 3.000 π.Χ.
Μέλη του είδους μας, του Homo sapiens, που εξαπλώθηκαν πέραν της Αφρικής, συναντήθηκαν και διασταυρώθηκαν με τους Νεάντερταλ πληθυσμούς που ζούσαν ήδη σε περιοχές της Ευρασίας και άφησαν τη γενετική κληρονομιά τους στους μη αφρικανικούς, σημερινούς πληθυσμούς. Όμως οι άνθρωποι της Πράσινης Σαχάρας φέρουν ελάχιστα ίχνη του DNA των Νεάντερταλ, κάτι που σημαίνει ότι είχαν λιγοστές επαφές με τον υπόλοιπο κόσμο.
Μολονότι οι Τακαρκόρι εξαφανίστηκαν πριν από 5.000 χρόνια, όταν έληξε η Αφρικανική Υγρή Περίοδος και η έρημος επέστρεψε στη Σαχάρα, ίχνη της κληρονομιάς τους απομένουν μέχρι και σήμερα σε διάφορες ομάδες της Βόρειας Αφρικής, είπε ο Κράουζε. «Η γενετική κληρονομιά τους προσφέρει μια νέα προοπτική στη βαθιά ιστορία της περιοχής», τόνισε.
ΑΠΕ-ΜΠΕ-Reuters
ΠΟΥΤΙΝ ΜΗΝ ΑΦΗΣΕΙΣ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΚΑΝΕΝΟΣ